Đồ hành: nhà bếp giả và những gì bé học

Nấu ăn giả dạy trình tự, vốn từ và cách chia vai, không có cửa hàng nào trong mục này.

Trò đồ hành, tức là nấu một bữa ăn giả hay sắp lại căn phòng của búp bê, trông như việc chơi vô nghĩa nhất mà một đứa trẻ có thể làm. Nhưng ở tuổi bốn đến sáu, đây lại là công việc nghiêm túc nhất trong ngày: đó là lúc bé tập dựng lại thế giới người lớn bằng những mảnh bé hiểu được.

Thứ đầu tiên bé luyện là trình tự. Đi chợ, rửa rau, thái, nấu, bày ra bàn, mời khách, dọn. Mỗi bước phải xong trước bước sau, và nếu làm sai thứ tự thì món ăn không thành. Trình tự là nền của rất nhiều kỹ năng sau này, từ nấu ăn thật đến làm một bài toán nhiều bước, và ở tuổi này bé học nó qua tay.

Thứ hai là ngôn ngữ. Khi bé nấu, bé nói: đợi nước sôi đã, cái này cần thêm muối, con mời bà ăn cơm. Đó là những câu chuyện có chủ thể, hành động và thời gian, và chúng dài hơn hẳn những câu bé nói khi chơi trò đòi phản xạ nhanh. Mục Đồ Hành vì thế là một trong những nơi tốt nhất để vốn từ của bé lớn lên.

Thứ ba là thương lượng. Hai đứa trẻ cùng chơi đồ hành sẽ phải chia vai: ai nấu, ai là khách, ai rửa bát. Việc chia vai đó là bài học xã hội đầu tiên mà không lớp học nào dạy được, và nó chỉ xảy ra khi trò chơi đủ chậm để hai người kịp nói chuyện với nhau.

Mục này cố ý không có đồng hồ, không có điểm và không có cửa hàng. Có rất nhiều trò nấu ăn trên mạng được thiết kế để bán nguyên liệu, và chúng dạy bé rằng nấu ăn là việc phải trả tiền để làm nhanh hơn. Ở đây, bé làm xong một món, thấy thành quả, rồi tự nghĩ ra món tiếp theo. Không có gì để mua, nên không có gì để đòi.

Có một cây cầu rất đáng xây từ trò chơi sang đời thật. Sau khi bé nấu một bữa giả trên màn hình, hãy cho bé làm một việc thật trong bếp: rửa ba quả cà chua, đặt bát lên bàn, đếm thìa. Trò chơi cho bé kịch bản, còn nhà bếp cho bé cảm giác thật. Hai thứ đó cộng lại thì mới ở lại.

Nhiều phụ huynh nghĩ mục này chỉ dành cho bé gái vì nguồn phân loại gọi nó là trò con gái. Điều đó không đúng và cũng không cần thiết. Bé trai nấu ăn giả, chăm búp bê và pha trà cũng nhiều như bé gái, và việc giữ cho bé trai tránh xa những trò đó chỉ làm hẹp đi vốn từ và vốn tình huống của bé.

Điều đáng để ý là vòng lặp. Có những bé sẽ lặp đi lặp lại một quy trình rất lâu: rửa, thái, nấu, bày, rồi lại rửa, thái, nấu, bày. Nhìn từ ngoài thì có vẻ vô nghĩa, nhưng đó chính là cách bé luyện cho quy trình thành tự động. Khi quy trình đã tự động, bé bắt đầu thêm biến tấu: một món mới, một vị khách mới, một câu chuyện mới.

Cách kết thúc cũng nên có hình dạng. Bữa ăn được dọn ra, khách được mời, và bữa ăn kết thúc. Đừng để bé chuyển từ món này sang món khác vô tận, vì như vậy trò chơi mất đi cái kết và biến thành một dòng chảy không có bờ. Nói câu hôm nay nhà mình ăn tối đến đây thôi là đủ để bé tự đóng cửa hàng.

Một gợi ý để kéo trò chơi ra khỏi màn hình: cùng bé vẽ thực đơn cho bữa tối thật của gia đình, rồi treo lên tủ lạnh. Bé đã nấu giả trên máy, bây giờ bé thiết kế thật trên giấy, và tối đến cả nhà ăn theo thực đơn đó. Đó là một trong ít lần màn hình và đời thật nối được với nhau một cách tự nhiên.

Cuối cùng, hãy nhớ rằng trò đồ hành là nơi bé nói nhiều nhất. Nếu bạn chỉ có mười lăm phút mỗi tối, hãy dành mười lăm phút đó cho mục này và ngồi nghe. Bé sẽ kể cho bạn nghe về một bữa tiệc có mười hai người khách, trong đó có một con mèo không chịu ăn rau. Những câu chuyện đó không phải là thời gian màn hình; chúng là thời gian của trí tưởng tượng, và chúng xảy ra trên màn hình chỉ vì ở đó có sẵn nhà bếp.